ศูนย์รวมความรู้

กระทรวงเทคโนโลยี
สารสนเทศและการสื่อสาร

รายละเอียดแนวทางการพัฒนากิจการอวกาศ
ของประเทศไทย
 


หน่วยงานในสังกัดกระทรวงไอซีที












<< เชื่อมโยงเว็บไซต์ >>

  หน้าหลัก \ ศูนย์รวมความรู้

    ศูนย์รวมความรู้

โดย สมภพ ภูริวิกรัยพงศ์
คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีมหานคร 51 ถนนเชื่อมสัมพันธ์ เขตหนองจอก กรุงเทพ 10530
โทร 02-988-3655, 02-988-3666 โทรสาร 02-988-4040 E-mail: [email protected]



สุริยุปราคาเต็มดวงที่ปรากฏขึ้นในสมัยของพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ ๔) เมื่อวันที่ ๑๘ สิงหาคม พ.ศ. ๒๔๑๑ นั้น ถือได้ว่าเป็นสุริยุปราคาเต็มดวงครั้งแรกในประเทศไทย (เท่าที่มีการบันทึกไว้ทางประวัติศาสตร์) โดยในครั้งนั้นพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวได้ทรงพยากรณ์เวลาและสถานที่เกิดไว้อย่างแม่นยำ (ตำบลหว้ากอ เมืองประจวบคีรีขันธ์) และพระองค์ทรงเสด็จพระราชดำเนินไปยังหว้ากอพร้อมกับขุนนางจำนวนมาก รวมทั้งสมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้าจุฬาลงกรณ์ (พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่๕ ขณะพระชนมายุได้ ๑๖ พรรษา) เพื่อทรงทอดพระเนตรปรากฏการณ์ดังกล่าว

พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงฉายพระรูปร่วมกับคณะแขกเมือง หน้าพลับพลาค่ายหลวงหว้ากอ
(ภาพจาก หอจดหมายเหตุแห่งชาติ กรมศิลปากร)
ที่มา : ภาพจากหนังสือ "เฉลิมพระเกียรติพระบิดาแห่งวิทยาศาสตร์ไทย พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว",
มูลนิธิวิทยาศาสตร์ ดร. ปรีชา - ประไพ อมาตยกุล, ๑๘ สิงหาคม ๒๕๔๑

หลังจากนั้นอีก ๗ ปีต่อมาได้เกิดสุริยุปราคาเต็มดวงอีกครั้งในประเทศไทย เมื่อวันที่ ๖ เมษายน พ.ศ. ๒๔๑๘ ซึ่งตรงกับรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ ๕) โดยมีคณะนักดาราศาสตร์ชาวอังกฤษชื่อศาสตราจารย์ อาเทอร์ ชูสเตอร์ (Arthur Schuster) เป็นหัวหน้าคณะเดินทางเข้ามายังราชอาณาจักรสยาม เพื่อสังเกตการณ์การเกิดสุริยุปราคาเต็มดวง ณ บริเวณแหลมเจ้าลาย จังหวัดเพชรบุรี

เส้นทางสุริยุปราคาเต็มดวง เมื่อวันที่ ๖ เมษายน พ.ศ. ๒๔๑๘ (ค.ศ. 1875)
ที่มา : http://eclipse.gsfc.nasa.gov/5MCSEmap/1801-1900/1875-04-06.gif

ศาสตราจารย์ อาเทอร์ ชูสเตอร์
ที่มา : http://en.wikipedia.org/wiki/File:Schuster_Arthur_signature.jpg

พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้พระราชทานพระวโรกาสให้คณะนักดาราศาสตร์อังกฤษเข้าเฝ้า และโปรดเกล้าฯ พระราชทานพระบรมราชานุเคราะห์ให้ทางราชการช่วยเหลือคณะดาราศาสตร์ดังกล่าวเป็นอย่างดี โดยจัดให้กัปตันลอฟตัส (Alfred John Loftus ชาวอังกฤษเข้ารับราชการในอาณาจักรสยาม ตำแหน่งผู้เชี่ยวชาญทางอุทกศาสตร์ในปีค.ศ. 1870 หรือ พ.ศ. 2413) ไปประจำอยู่ร่วมกับคณะดาราศาสตร์เพื่อให้ความช่วยเหลือและอำนวยความสะดวก

กัปตันลอฟตัส

นอกจากนี้ สมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาศรีสุริยวงศ์(ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ตั้งแต่ปี พ.ศ. ๒๔๑๑ - พ.ศ. ๒๔๑๖) และเซอร์แฮรี ออด เจ้าเมืองสิงคโปร์ได้ร่วมสังเกตการณ์ในครั้งนี้ด้วย (ทั้งคู่เคยเข้าร่วมสังเกตการณ์สุริยุปราคา ณ หว้ากอ เมื่อ ๗ ปีก่อนหน้านั้น)

เซอร์แฮรี ออด เจ้าเมืองสิงคโปร์
ที่มา : http://upload.wikimedia.org/wikipedia/en/thumb/0/04/Sir_harry_st_george_ord.jpg/150px-Sir_harry_st_george_ord.jpg

สมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาศรีสุริยวงศ์
ที่มา : http://th.wikipedia.org/wiki/%E0%B9%84%E0%B8%9F%E0%B8%A5%E0%B9%8C:CHOUNG_B2.JPG

ทางประเทศอังกฤษได้ส่งเรือปืนชื่อแลปวิง จากสิงคโปร์มาร่วมสังเกตการณ์และช่วยเหลือคณะนักดาราศาสตร์อังกฤษในด้านการซ่อมแซมเครื่องมือต่างๆ

เรือปืนแลปวิงของกองทัพเรืออังกฤษ
ที่มา : http://www.nhcra-online.org/19c/images/shanks2.jpg

จากบันทึกของผู้ที่เคยสุริยุปราคาเต็มดวงทั้งสองครั้งที่เกิดขึ้นในปี พ.ศ. ๒๔๑๑ และ พ.ศ. ๒๔๑๘ ตามลำดับนั้น สุริยุปราคาเมื่อครั้งปี พ.ศ. ๒๔๑๑ มีความมืดมัวมากกว่า ทั้งนี้สุริยุปราคาในปีพ.ศ. ๒๔๑๘ นี้ คราสจับเต็มดวงกินเวลามืดนาน ๔ นาที ๔๒ วินาที และในขณะที่เวลาเต็มคราสนั้นสามารถแลเห็นดาวได้ไม่เกิน ๔ ดวง และไม่ต้องใช้โคมไฟเหมือนอย่างในปี พ.ศ. ๒๔๑๑

ทั้งนี้มีข้อสังเกตว่าท้องฟ้าในขณะเกิดคราสทั้งสองครั้งนั้นมีความแตกต่างกัน โดยในปี พ.ศ. ๒๔๑๘ นี้ อากาศปลอดโปร่ง ไม่มีเมฆแต่มีหมอก และเห็นแสงโคโรนาได้สว่างชัดเจนกว่าครั้งเมื่อปี พ.ศ. ๒๔๑๑ โดยสว่างเท่าๆ กับดวงจันทร์วันเพ็ญ

อย่างไรก็ตามเป็นเรื่องที่น่าเสียดายที่ไม่มีภาพบันทึกการเกิดสุริยุปราคาดังกล่าวไว้ โดยมีแต่เพียงภาพวาดเท่านั้น จากการค้นคว้าโดยอาจารย์อารี สวัสดี สมาคมดาราศาสตร์ไทย พบว่ากรมหลวงประจักษ์ศิลปาคม (พระองค์เจ้าทองกองก้อนใหญ่) พระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ต้นตระกูล "ทองใหญ่" ท่านได้คำนวนการเกิดสุริยุปราคาถวายพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว พร้อมกันนี้กรมหลวงประจักษ์ศิลปาคมยังได้วาดรูปภาพการเกิดสุริยุปราคาในครั้งดังกล่าวไว้ด้วย

กรมหลวงประจักษ์ศิลปาคม
ที่มา : http://1.bp.blogspot.com

กรมหลวงประจักษ์ศิลปาคม เป็นพระเจ้าลูกยาเธอองค์ที่ 25 ในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 4) โดยวันประสูตินั้นได้มีผู้นำทองคำก้อนใหญ่ซึ่งขุดได้ที่ ตำบลบางสะพาน ขึ้นทูลเกล้าฯ ถวาย พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวจึงทรงถือว่าเป็นศุภนิมิตมงคลสำหรับพระเจ้าลูกยาเธอพระองค์นี้ จึงพระราชทานพระนามว่า "พระเจ้าลูกยาเธอพระองค์เจ้าทองกองก้อนใหญ่"

กรมหลวงประจักษ์ศิลปาคม ทรงศึกษาภาษาต่างประเทศกับแหม่มแอนนา เลียวโนเว็น จนทรงพระปรีชาสามารถทั้งการเขียนและอ่านภาษาอังกฤษได้ดีเยี่ยม โดยทรงศึกษาวิชาการด้านกฎหมาย จนได้รับความไว้วางพระราชหฤทัยจากพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 5) โปรดเกล้าฯ ให้ดำรงตำแหน่งแม่ทัพใหญ่แถบเมืองหนองคาย และกรมหลวงประจักษ์ศิลปาคมทรงได้สถาปนาเมืองอุดรธานีขึ้น

ภาพวาดสุริยุปราคาเต็มดวงในสมัย ร.5 วันที่ 6 เมษายน 2418 พระองค์เจ้าทองกองก้อนใหญ่ (เจ้าชายทอง) ทรงวาด
ที่มา : สมาคมดาราศาสตร์ไทย

ภาพวาดแสดงสุริยุปราคาเต็มดวงโดยชาวยุโรป เมื่อวันที่ ๖ เมษายน พ.ศ. ๒๔๑๘ (ค.ศ. 1875)
ที่มา : http://www.solarstation.ru/images/zatmen/full/1875_VI.gif

แหล่งข้อมูลอ้างอิง
    [1] พลโทพระยาศัลวิธานนิเทศ "สุริยุปราคา 4 ครั้งในประเทศไทย" สุริยุปราคาเต็มดวงในประเทศไทย 24 ตุลาคม 2538 สมาคมดาราศาสตร์ไทย 2538
    [2] http://thaiastro.nectec.or.th/royal/rama5.html
    [3] http://www.search.digitalhandsworth.org.uk/engine/resource/default.asp?
    [4] ไชยแสง กิระชัยวนิช "กรมหลวงประจักษ์ศิลปาคม นักรบคู่พระราชหฤทัยพระพุทธเจ้าหลวง" ตำนานแผ่นดิน คมชัดลึก วันเสาร์ที่ 25 เมษายน 2552 หน้าที่ 10

แก้ไขล่าสุด 10 เมษายน 2552

กลับไปด้านบน


copyright © 2016 กองโครงสร้างพื้นฐานเทคโนโลยีดิจิทัล สำนักงานคณะกรรมการดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม
ชั้น 7 อาคาร B ศูนย์ราชการเฉลิมพระเกียรติ 80 พรรษา 5 ธันวาคม 2550 ถนนแจ้งวัฒนะ แขวงทุ่งสองห้อง เขตหลักสี่ กรุงเทพฯ 10210
โทรศัพท์ 0-2141-6877 โทรสาร 0-2143-8027 e-mail: [email protected]