ศูนย์รวมความรู้

กระทรวงเทคโนโลยี
สารสนเทศและการสื่อสาร

รายละเอียดแนวทางการพัฒนากิจการอวกาศ
ของประเทศไทย
 


หน่วยงานในสังกัดกระทรวงไอซีที












<< เชื่อมโยงเว็บไซต์ >>

  หน้าหลัก \ ศูนย์รวมความรู้

    ศูนย์รวมความรู้


ปรากฎการณ์สุริยุปราคาเกิดขึ้นในขณะที่ดวงอาทิตย์ ดวงจันทร์ และโลก ได้โคจรมาอยู่ในแนวเส้นตรงเดียวกันดังแสดงในรูปที่ 1 เมื่อดวงจันทร์โคจรมาอยู่ในแนวเส้นตรงระหว่างดวงอาทิตย์และโลก จะทำให้เกิดเงาปรากฎบนพื้นโลก ซึ่งเงาดังกล่าวมีทั้งเงามืด (umbra) และเงามัว (penumbra) โดยพิจารณาจากผู้สังเกตบนพื้นโลก เงามืดเป็นปรากฎการณ์ที่ดวงจันทร์บดบังดวงอาทิตย์ได้ทั้งดวง ในขณะที่เงามืดเป็นลักษณะที่ดวงจันทร์บดบังดวงอาทิตย์ได้เพียงบางส่วน

ก) สุริยุปราคาแบบเต็มดวง และแบบบางส่วน
ข) สุริยุปราคาแบบวงแหวน และแบบบางส่วน
รูปที่ 1 แผนภาพการเกิดสุริยุปราคา

ผู้อ่านอาจจะเกิดความสงสัยว่า "ดวงจันทร์บดบังดวงอาทิตย์ได้ทั้งดวง" ได้อย่างไรในเมื่อจากข้อมูลทางดาราศาสตร์แล้ว ดวงอาทิตย์มีขนาดใหญ่กว่าดวงจันทร์ประมาณ 400 เท่า อย่างไรก็ตาม เป็นเรื่องที่น่าแปลกที่ระยะทางระหว่างโลกและดวงอาทิตย์ มีค่ามากกว่าระยะทางระหว่างโลกและดวงจันทร์ประมาณ 400 เท่าเช่นกัน

ประเภทของสุริยุปราคา
จากลักษณะการโคจรของดวงจันทร์รอบโลกนั้นพบว่าระยะระหว่างโลกและดวงจันทร์มีค่าไม่คงที่ ดังนั้นจึงมีความเป็นไปได้ว่าในขณะที่ดวงจันทร์ได้โคจรมาอยู่ในแนวเส้นตรงระหว่างดวงอาทิตย์และโลก ตำแหน่งของดวงจันทร์อาจจะอยู่ใกล้โลก หรืออยู่ห่างจากโลก

ในกรณีที่ดวงจันทร์อยู่ใกล้โลก ทำให้การสังเกตจากพื้นโลกสู่ท้องฟ้า ดูเสมือนว่าดวงจันทร์มีขนาดใหญ่กว่าดวงอาทิตย์ ซึ่งทำให้ผู้สังเกตบนพื้นโลกที่อยู่ในบริเวณเงามืดเห็นว่าดวงจันทร์บดบังดวงอาทิตย์ได้ทั้งดวง ดังแสดงในรูปที่ 1 (ก) และปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นถูกเรียกว่า “สุริยุปราคาเต็มดวง” (total solar eclipse) สำหรับผู้สังเกตที่อยู่ในบริเวณเงามัว จะเห็นปรากฏการณ์ที่เรียกว่า “สุริยุปราคาบางส่วน” (partial solar eclipse)

สำหรับในกรณีที่ดวงจันทร์อยู่ห่างจากโลก ทำให้การสังเกตจากพื้นโลกสู่ท้องฟ้า ดูเสมือนว่าดวงจันทร์มีขนาดเล็กกว่าดวงอาทิตย์ ซึ่งทำให้ผู้สังเกตบนพื้นโลกที่อยู่ในบริเวณเงามัว b เห็นว่าดวงจันทร์บดบังดวงอาทิตย์ได้ไม่เต็มทั้งดวง ดังแสดงในรูปที่ 1 (ข) และปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นถูกเรียกว่า “สุริยุปราคาวงแหวน” (annular solar eclipse) สำหรับผู้สังเกตที่อยู่ในบริเวณเงามัว c จะเห็นปรากฏการณ์ที่เรียกว่า “สุริยุปราคาบางส่วน” (partial solar eclipse)

รูปที่ 2 ลำดับการเกิดสุริยุปราคา (ภาพจากเว็บไซต์ Wikipedia)

การสังเกตปรากฎการณ์สุริยุปราคานั้น ผู้สังเกตจะต้องระมัดระวังไม่มองดวงอาทิตย์ด้วยตาเปล่า เพราะแสงจากดวงอาทิตย์จะทำลายระบบการมองเห็นถึงขั้นทำให้ตาบอดได้ อย่างไรก็ตามในขณะที่เกิด "สุริยุปราคาเต็มดวง" นั้น เราอาจจะชมดวงอาทิตย์ด้วยตาเปล่าได้แต่ควรเป็นระยะเวลาที่สั้นๆ ส่วนในระหว่างที่กำลังจะเกิดสุริยุปราคาเต็มดวง หรือ สุริยุปราคาบางส่วน หรือ สุริยุปราคาวงแหวน นั้น ไม่ควรมองดวงอาทิตย์ด้วยตาเปล่า ควรที่จะใช้อุปกรณ์ช่วย อาทิเช่น ฟิล์มถ่ายภาพที่ถูกแสงแล้วและถูกนำไปล้าง โดยใช้จำนวนหลายแผ่นนำมาซ้อนกัน หน้ากากป้องกันแสงที่ช่างเชื่อมใช้งานเชื่อมโลหะ ฟิล์มกรองแสงรถยนต์หลายแผ่นที่นำมาซ้อนกัน สำหรับการใช้กระจกหรือแผ่นแก้วที่ถูกรมควันนั้น จริงๆแล้ว ผู้เชี่ยวชาญทางดาราศาสตร์จะไม่แนะนำ เนื่องจากการรมควันให้สม่ำเสมอจนทำให้กระจกหรือแผ่นแก้วดังกล่าวเป็นสีดำสนิทนั้นทำได้ยาก อนึ่งการสังเกตปรากฎการณ์สุริยุปราคาด้วยกล้องดูดาวหรือกล้องโทรทรรศน์โดยตรงนั้น เป็นข้อห้ามเด็ดขาด เพราะจะทำให้ตาบอดได้ทันที

รูปที่ 3 สุริยุปราคาเต็มดวง
(ภาพจากเว็บไซต์ Wikipedia)

สุริยุปราคาเต็มดวงในอนาคต
วัน เดือน ปี
ระยะเวลาคราสเต็มดวง (นาที)
สถานที่ชมคราส
1 สิงหาคม 2008
2:27
กรีนแลนด์ รัสเซีย และจีน
22 กรกฎาคม 2009
6:38
อินเดีย จีน และบริเวณมหาสมุทรแปซิฟิค
11 กรกฎาคม 2010
5:20
บริเวณตอนใต้ของมหาสมุทรแปซิฟิค และบริเวณตอนใต้ของทวีปอเมริกาใต้
13 พฤศจิกายน 2012
4:02
ออสเตรเลีย และบริเวณมหาสมุทรแปซิฟิค
20 มีนาคม 2015
2:46
บริเวณตอนเหนือของมหาสมุทรแอคแลนติค และทะลนอร์วีเจียน
9 มีนาคม 2016
4:09
อินโดนีเซีย และบริเวณตอนเหนือของมหาสมุทรแปซิฟิค
21 สิงหาคม 2017
2:40
สหรัฐอเมริกา
2 กรกฎาคม 2019
4:32
บริเวณตอนใต้ของมหาสมุทรแปซิฟิค ชิลี และอาร์เจนติน่า
14 ธันวาคม 2020
2:09
ชิลี และอาร์เจนติน่า
4 ธันวาคม 2021
1:54
แอนตาคร์ติกา แอฟริกาใต้ และแอคแลนติคใต้
20 เมษายน 2023
1:16
เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และออสเตรเลีย
8 เมษายน 2024
4:28
ทวีปอเมริกาเหนือ และทวีปอเมริกากลาง
12 สิงหาคม 2026
2:18
ทวีปอเมริกาเหนือ แอฟริกาตะวันตก และ ยุโรป

เอกสารอ้างอิง
[1] Ridpath, I., “Eclipses”, Encyclopedia of the Universe, Harper-Collins Publishers, 2001, p. 198.
[2] Sparrow, G., “Solar Eclipses”, The Solar System, Thunder Bay Press, 2006, pp. 40-41.
[3] Garlick, M.A., “Solar Eclipses”, Astronomy The Macmillan Visual Guide, 2005, pp. 136-137.

กลับไปด้านบน


copyright © 2016 กองโครงสร้างพื้นฐานเทคโนโลยีดิจิทัล สำนักงานคณะกรรมการดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม
ชั้น 7 อาคาร B ศูนย์ราชการเฉลิมพระเกียรติ 80 พรรษา 5 ธันวาคม 2550 ถนนแจ้งวัฒนะ แขวงทุ่งสองห้อง เขตหลักสี่ กรุงเทพฯ 10210
โทรศัพท์ 0-2141-6877 โทรสาร 0-2143-8027 e-mail: [email protected]